افسردگی فرقی بین آدمها قائل نمیشود؛ حتی اگر روانشناس باشید
افسردگی دلایل پیچیدهای داره؛ ژنتیک، تجربههای سخت، فشارهای انباشتهشده، و گاهی هم بدون هیچ دلیل مشخصی سراغ آدم میاد.
چند روز پیش که خبر فوت ویکتور یالوم رو خوندم، یه لحظه دستم از روی گوشی خشک شد. پسر اروین یالوم؛ همون کسی که شاید بشه گفت بیشتر از هر روانپزشک دیگهای، نسل ما رو با مفهوم اضطراب وجودی و معنای زندگی آشتی داد. ویکتور هم خودش روانشناس بالینی بود، سالها Psychotherapy.net رو اداره کرده بود و صدها ویدئوی آموزشی برای ما درمانگرها ساخته بود. حالا خبر اومده که بر اثر افسردگی به زندگیش پایان داده.
راستش رو بخواید، اولین فکری که به ذهنم رسید این بود: چطور ممکنه؟ کسی که اینقدر نزدیک به این دانش زندگی کرده، که پدرش یکی از بزرگترین متفکران حوزهی روانه، که احتمالاً صدبار بیشتر از یه آدم عادی علائم افسردگی رو از نزدیک دیده... چطور خودش نتونست نجات پیدا کنه؟
اما هرچی بیشتر بهش فکر کردم، بیشتر فهمیدم که این سوال خودش یه سوءتفاهم بزرگه. ما همیشه فکر میکنیم دانش، یه جور زره محافظه. انگار اگه کسی بدونه افسردگی چیه، علائمش چیه، چطور درمان میشه، دیگه خودش بهش مبتلا نمیشه. ولی توی این سالها که توی اتاق درمان نشستم، بارها دیدم که اینطور نیست. افسردگی به مغز و بدن آدم کار داره، نه به مدرک تحصیلیش. تغییرات نوروشیمیایی که توی افسردگی اتفاق میافته، دقیقاً مثل اینه که کسی فشار خون یا دیابت بگیره؛ دونستن اینکه "فشار خون چیه" جلوی ابتلا بهش رو نمیگیره، فقط کمک میکنه بفهمی چه اتفاقی داره میافته.
یه نکتهی دیگه هم هست که کمتر بهش پرداخته میشه: شغل ما، یعنی درمانگری، خودش میتونه یه عامل خطر باشه. ما هر روز میشینیم و درد آدمهای دیگه رو میشنویم، حملش میکنیم، باهاش زندگی میکنیم. اما خیلی وقتها برای خودمون چنین فضایی نداریم. انگار یه قانون نانوشته هست که میگه اگه درمانگری، باید همیشه قوی باشی، همیشه جواب داشته باشی. این تناقض - بودن در نقش کسی که کمک میکنه، در حالی که خودت داری غرق میشی - میتونه باعث بشه آدم دیرتر دست به دامن کمک بشه، یا اصلاً نشه.
افسردگی دلایل پیچیدهای داره؛ ژنتیک، تجربههای سخت، فشارهای انباشتهشده، و گاهی هم بدون هیچ دلیل مشخصی سراغ آدم میاد. هیچ مدرکی، هیچ موفقیتی، هیچ خانوادهی روشنفکری نمیتونه تضمین بده که کسی ازش در امان میمونه.
شاید درس اصلی این داستان تلخ همین باشه: وقتشه این تصور غلط رو کنار بذاریم که افسردگی فقط سراغ آدمهای ضعیف یا ناآگاه میره. هرکسی، با هر پیشینه و تخصصی، ممکنه درگیرش بشه. مهم اینه که وقتی علائمش رو میبینیم - چه در خودمون، چه در اطرافیانمون - خجالت نکشیم و دنبال کمک بریم. حتی اگه خودمون متخصص این حوزه باشیم.
اگه خودتان - یا کسی که میشناسید- این روزها حال خوبی ندارید، این موضوع را جدی بگیرید و حتماً با یک متخصص صحبت کنید.
