نویسنده کتاب «تراژدی جهان اسلام» معتقد است که در کنار مناسک رسمی مناسک غیررسمی وجود دارند که برخی از ادیان ظرفیت بیشتری برای آن دارند، اما مذهب تشیع از مذاهبی است که بسیار مستعد شکلگیری مناسک ثانویه است؛ این مناسک توسط دینداران ابداع میشود و از این رو متغیرند و از تغییرات سیاسی، اقتصادی و فرهنگی تأثیر میگیرند.