تحرکات جدی اعراب برای بازگشت آمریکا و ایران به یادداشت تفاهم
کشورهای عربی پیامهایی صریح به دولت آمریکا ارسال کردهاند: گسترش درگیری، نه تنها امنیت منطقه، بلکه بازارهای جهانی انرژی و تجارت بینالمللی را نشانه خواهد گرفت.
در حالی که آتش حملات نظامی میان واشنگتن و تهران شعلهورتر از همیشه شده، پشت پردهٔ سیاست منطقهای، جنبشی دیپلماتیک و نفسگیر در جریان است. یک روزنامه عربی از تحرکات هماهنگ و پنهان مصر و کشورهای حاشیهٔ خلیج فارس پرده برداشته؛ حرکتی که هدف آن، چیزی جز مهار یک جنگ تمامعیار و جلوگیری از لغزش منطقه به ورطهٔ رویارویی بیبازگشت نیست.
به گزارش فرارو به نقل از الاخبار، منابع آگاه میگویند محور اصلی رایزنیهای قاهره و پایتختهای عربی این روزها، نه میدان جنگ، بلکه واشنگتن است. آنها سعی دارند با فشار سیاسی هماهنگ، تلآویو را از ورود مستقیم به معرکه بازدارند.
در این میان، قاهره بر بازگشت به همان تفاهمنامههای پیشین میان ایران و آمریکا و ازسرگیری مذاکرات تأکید دارد و آن را «امنترین و عملیترین مسیر» برای حفظ ثبات منطقه میداند. اما تحولات چنان شتاب گرفته که حتی دیدارهای برنامهریزیشدهٔ السیسی و بنزاید در ساحل شمالی مصر را هم تحتتأثیر قرار داده؛ آنچنان که بنزاید سفرش را نیمهکاره رها کرده و برای مدیریت مستقیم بحران، به امارات بازگشته است.
نکتهٔ ظریف اما، ارزیابیهای هشداردهندهای است که به گوش تصمیمگیرندگان مصری رسیده: اگر دامنهٔ حملات گسترش یابد، منطقه با سناریوهای «فاجعهبار» روبهرو خواهد شد. با این حال، همچنان یک «پنجرهٔ امید باریک» در تحلیلهای مشترک مصر و کشورهای خلیج فارس باقی مانده؛ پنجرهای که به تحولات داخلی آمریکا – از جمله مسائل انتخاباتی و فشارهای اقتصادی – گره خورده و ممکن است واشنگتن را از ورود به یک جنگ فرسایشی طولانی بازدارد.
در همین حین، کشورهای عربی پیامهایی صریح به دولت آمریکا ارسال کردهاند: گسترش درگیری، نه تنها امنیت منطقه، بلکه بازارهای جهانی انرژی و تجارت بینالمللی را نشانه خواهد گرفت. نگرانی مصر از فلج شدن کانال سوئز نیز بر شدت این هشدارها افزوده است.
با وجود نگرانی قاهره از ماهیت حملات آمریکا از پایگاههای خلیج فارس به خاک ایران، گفتوگوهای نظامی نیز با جدیت پیگیری میشود. محور این رایزنیها، هماهنگی برای مقابله با هرگونه حملهٔ تلافیجویانهٔ احتمالی تهران یا متحدانش به تأسیسات نفتی، گازی یا نفتکشهای انرژی در آبهای خلیج فارس است. مصر حتی قول داده که حمایت نظامی و اطلاعاتی فوری برای تأمین نیازهای دفاعی کشورهای خلیج فارس فراهم کند.
اردن نیز از این گرداب هماهنگی دور نمانده و تماسهای سطح بالایی با قاهره داشته؛ تماسهایی که بر تأمین زنجیرهٔ غذا و امنیت غذایی در صورت مختل شدن مسیرهای زمینی و دریایی متمرکز است. منابع خبری از درخواستهای محرمانهٔ امان سخن میگویند که قاهره با انعطاف بالا در حال بررسی آنهاست.
اما شاید حساسترین بخش ماجرا، سفرهای اعلامنشدهٔ هیئتهای عالیرتبه نظامی و امنیتی کشورهای خلیج فارس به قاهره و دیگر پایتختهای کلیدی باشد؛ سفری که در آن، طرحهای دفاع هوایی، حفاظت از سواحل و پیچیدهترین سناریوهای میدانی بازبینی میشود. در ادامهٔ این روند، حتی شایعهٔ سفری گسترده از سوی السیسی به کشورهای خلیج فارس برای ایجاد «موضعی عربی واحد» با شورای همکاری خلیج فارس شنیده میشود؛ سفری که میتواند ادامهٔ دیدارهای اخیر او با بحرین و قطر باشد، هرچند که هنوز تنشهای لفظی و پنهانی در روابط مصر و کویت، این تصویر وحدتآمیز را خدشهدار کرده است.
در نهایت، آنچه از این گزارش برمیآید، تغییر محسوس در گفتمان سیاسی و رسانهای مصر و متحدان عرباش نسبت به تهران است؛ گفتمانی سختگیرانهتر اما همچنان با دریچههایی برای بازگشت، که در آن بر «خویشتنداری» و «بازگشت به دیپلماسی» تأکید میشود. گویی همه میدانند که این بازی، بازی با آتش است؛ اما هنوز کسی نخواسته که کبریت را به زمین بزند.
