توافقی برای صلح یا یک بحران تازه؟
غایب بزرگ توافق لبنان و اسرائیل
حزبالله به عنوان جدیترین بازیگر غیردولتی در لبنان، غایب اصلی توافق میان اسرائیل و بیروت بود. روبیو هم در مراسم امضای توافق که پس از سه روز متوالی مذاکرات برگزار شد، به بازیگری اشاره کرد که در مذاکرات حضور نداشت، اما نقش مهمی در تحولات دارد.
توافق میان اسرائیل و لبنان به دودستگی در بیروت دامن زده است. پس از کشتهشدن هزاران لبنانی در حملات اسرائیل به این کشور، بیروت و تلآویو به توافقی دست پیدا کردهاند که گروههایی را در پایتخت لبنان برای اعتراض به خیابانها کشانده است.
به گزارش شرق، توافقی که روز جمعه در واشینگتن امضا شد، از نگاه آمریکاییها نخستین گام در مسیر دستیابی به توافقی گستردهتر برای پایاندادن به جنگ جاری میان لبنان و اسرائیل به شمار میرود. با اینهمه، بسیاری به اندازه مارکو روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده، درباره آن خوشبین نیستند.
توافق به روایت مقامات
لبنان و اسرائیل روز جمعه در چارچوب توافقی سهجانبه با مشارکت ایالات متحده، در واشینگتن به تفاهم دست پیدا کردند؛ توافقی که پس از پنج دور مذاکرات با میزبانی دولت دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا حاصل شد.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، دقایقی پیش از امضای توافق در گفتوگو با خبرنگاران آن را آغازی بر یک آغاز توصیف کرد. او بعدتر در بیانیهای اعلام کرد آمریکا متعهد میشود صد میلیون دلار کمک بشردوستانه با هماهنگی سازمان ملل برای جوامع آسیبدیده اختصاص دهد؛ هرچند مشخص نکرد این کمکها فقط به لبنان تعلق خواهد گرفت یا شهرکها و مناطق مرزی شمال اسرائیل را نیز شامل میشود.
روبیو همچنین گفت دولت ترامپ ۳۰ میلیون دلار به نیروهای مسلح لبنان پرداخت خواهد کرد تا هزینههای آنها جبران شود.
او افزود: این توافق روندی روشن و سازمانیافته برای بازگرداندن حاکمیت لبنان، خلع سلاح حزبالله و برچیدن زیرساختهای آن ایجاد میکند و به اسرائیل امکان میدهد پس از رفع این تهدید علیه شهروندانش، به مرزهای خود بازگردد. وزیر خارجه آمریکا همچنین اعلام کرد براساس این توافق، گروه هماهنگی نظامی لبنان با تسهیلگری واشینگتن تشکیل خواهد شد.
به گفته او، برای لبنان، این چارچوب مسیری واقعی برای خروج از بحرانی طولانیمدت فراهم میکند و برای اسرائیل نیز راهی قابل راستیآزمایی برای رفع تهدید مداوم در مرزهای شمالیاش ایجاد خواهد کرد.
نواف سلام، نخستوزیر لبنان، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، این توافق را گامی در راستای احیای حاکمیت دولت خواند، اما تأکید کرد این چارچوب تعهد جدیدی فراتر از مفاد قطعنامه ۱۷۰۱ شورای امنیت سازمان ملل و توافق آتشبس سال ۲۰۲۴ بر لبنان تحمیل نمیکند.
غایب بزرگ توافق
همانطور که قابل حدس است، حزبالله به عنوان جدیترین بازیگر غیردولتی در لبنان، غایب اصلی توافق میان اسرائیل و بیروت بود. روبیو هم در مراسم امضای توافق که پس از سه روز متوالی مذاکرات برگزار شد، به بازیگری اشاره کرد که در مذاکرات حضور نداشت، اما نقش مهمی در تحولات دارد.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در ویدئویی که روز جمعه منتشر کرد، گفت: مهمترین نکته این است که اسرائیل در منطقه امنیتی جنوب لبنان باقی خواهد ماند. او حفظ این حضور نظامی را تا زمان خلع سلاح حزبالله دستاوردی بزرگ توصیف کرد.
حزبالله همواره تأکید کرده است تا زمانی که اسرائیل تهدیدی برای لبنان محسوب شود و مقامهای اسرائیلی درباره گسترش مرزها به سمت شمال سخن بگویند، امکان خلع سلاح وجود ندارد. نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، همچنین گفت نیروهای اسرائیلی دو «منطقه آزمایشی» در جنوب لبنان ایجاد خواهند کرد؛ یکی در جنوب رودخانه لیتانی و دیگری در شمال این رودخانه. این اقدام به اسرائیل اجازه میدهد از برخی مناطق عقبنشینی کند.
به گفته او، با خروج نیروهای اسرائیلی، ارتش لبنان کنترل این مناطق را در دست خواهد گرفت. با این حال، هنوز مشخص نیست ارتش لبنان که با کمبود تجهیزات و امکانات روبهرو است، چه زمانی آمادگی انجام چنین مأموریتی را خواهد داشت و آیا حاضر خواهد بود با نیروهای حزبالله درگیر شود یا نه.
رودخانه لیتانی یکی از منابع حیاتی لبنان به شمار میرود، اما اسرائیل آن را بخشی از منطقه حائلی میداند که به ادعای این کشور برای حفاظت از شهرهای مرزی شمالی ضروری است. اسرائیل تاکنون آنقدر در خاک لبنان پیشروی کرده که حدود یکپنجم از قلمرو این کشور را تحت کنترل خود درآورده است.
درباره مفاد توافق چه میدانیم؟
مارکو روبیو در بیانیهای اعلام کرد: این توافق روندی روشن و سازمانیافته برای بازگرداندن حاکمیت لبنان، خلع سلاح حزبالله و نابودی زیرساختهای آن ایجاد میکند و پس از رفع این تهدید علیه شهروندان اسرائیل، امکان بازگشت اسرائیل به مرزهایش را فراهم میکند.
چند ساعت پس از مراسم امضا، وزارت خارجه آمریکا متن کامل توافق را منتشر کرد. در این سند از یک «فرایند مرحلهبندیشده» سخن گفته شده که براساس آن ارتش لبنان باید حاکمیت مؤثر دولت را بر سراسر خاک لبنان برقرار کند؛ مشروط به آنکه خلع سلاح گروههای مسلح غیردولتی بهصورت راستیآزماییشده انجام شود. این بند بهطور مشخص به حزبالله اشاره دارد. براساس توافق، فقط پس از تحقق این شرایط اسرائیل قادر خواهد بود «بهصورت تدریجی» نیروهای خود را از خاک لبنان خارج کند.
همانطور که پیشتر اشاره شد، این توافق دو منطقه آزمایشی را برای آغاز عقبنشینی نیروهای اسرائیلی مشخص کرده است. در این مناطق، ارتش لبنان بهتدریج مسئولیت کامل امنیت را بر عهده خواهد گرفت. در متن توافق آمده است: پس از تأیید خلع سلاح موفق گروههای مسلح غیردولتی و برچیدهشدن زیرساختهای آنها در این مناطق، ارتش لبنان مسئولیت کامل و مؤثر امنیت را بر عهده خواهد گرفت، بازسازی با حمایت بینالمللی آغاز خواهد شد و غیرنظامیان لبنانی میتوانند با امنیت به این مناطق بازگردند؛ مناطقی که تحت کنترل انحصاری دولت لبنان خواهند بود.
وضعیت نظامی در لبنان چگونه است؟
الجزیره در گزارشی نوشته است: اسرائیل در جریان جنگ، بسیاری از شهرها و روستاهای جنوب لبنان را که کانون اصلی حملاتش بودهاند، ویران کرده است.
در هفتههای اخیر، ارتش اسرائیل همچنین بیروت، پایتخت لبنان و منطقه بقاع در شرق این کشور را هدف حملات هوایی قرار داده و مدعی شده است مواضع حزبالله را هدف قرار میدهد. آتشبسی که در جریان مذاکرات قبلی لبنان و اسرائیل در واشینگتن به دست آمد، موجب کاهش نسبی درگیریها شد، اما اسرائیل حملات خود را بهطور کامل متوقف نکرده و همچنان حدود یکپنجم خاک لبنان را در اشغال دارد.
حتی در همان روزی که توافق چارچوبی امضا شد، گزارشها از کشتهشدن دو نفر در حمله هوایی اسرائیل به شهرک میفدون حکایت داشت. اسرائیل همچنین مناطقی در نبطیه الفوقا را بمباران کرد و در شهر المنصوری نیز اعلامیههایی برای تخلیه ساکنان پخش کرد. از سوی دیگر، درگیریهای پراکنده میان نیروهای حزبالله و ارتش اسرائیل همچنان ادامه دارد.
با این حال، یک منبع نظامی لبنانی در گفتوگو با الجزیره گزارشها درباره تسلط اسرائیل بر ارتفاعات علیالطاهر در جنوب لبنان را رد کرد و گفت هیچ پیشروی جدیدی از سوی اسرائیل صورت نگرفته است.
