چگونه ترامپ از تکان‌دهنده‌ترین اولتیماتومش عقب نشست؟

در شرایطی که تا آخرین ساعات روز سه‌شنبه رئیس‌جمهور ایالات متحده بر شدت تهدیدات خود می‌افزود، به نظر می‌رسد اکنون جنگ از لبه فاجعه تا حدودی عقب نشسته است. 

به گزارش اکوایران به نقل از وال‌استریت ژورنال، ساعت ۸:۰۶ صبح سه‌شنبه به وقت ایالات متحده، رئیس‌جمهور ایالات متحده ترامپ فاجعه‌بارترین اولتیماتوم دوران ریاست جمهوری خود را صادر و ادعا کرد: اگر ایران در ۱۲ ساعت آینده به توافقی دست نیابد، «تمام این تمدن امشب از بین خواهد رفت و دیگر هرگز باز نخواهد گشت». 

حتی برای رئیس‌جمهوری که مدت‌هاست به تهدیدهای حداکثری متکی بوده، این پست ۸۵ کلمه‌ای تکان‌دهنده بود. این پست از دفتر بیضی شکل به سفارتخانه‌های خارجی و دفاتر شرکت‌ها رسید و شمارش معکوس برای ضرب‌الاجل ساعت ۸ شب ترامپ و یک بازی حدس و گمان جهانی دیوانه‌وار بر سر آنچه قدرتمندترین مرد جهان آماده انجام آن بود را آغاز کرد. 

با این حال، کم‌تر از نود دقیقه پیش از فرا رسیدن موعد این ضرب‌الاجل، ترامپ از موضعش عقب‌نشینی کرد و در یک پست در شبکه‌های اجتماعی نوشت که با آتش‌بس دو هفته‌ای با ایران موافقت کرده و حملات تهدیدآمیز خود را به حالت تعلیق در خواهد آورد، مشروط بر این‌که تنگه هرمز فوراً بازگشایی شود. 

ترامپ روزهای اخیر را صرف هشدار نسبت به به بمباران پل‌ها، نیروگاه‌ها و سایر زیرساخت‌های غیرنظامی ایران کرده بود، اما، در حالی که به نظر می‌رسید او تهدید به نابودی کشوری با ۹۳ میلیون نفر جمعیت می‌کند، به نظر می‌رسید که در را برای توافقی برای جلوگیری از حملات فاجعه‌بار باز گذاشته است. او صبح سه‌شنبه نوشت: «چه کسی می‌داند؟ امشب خواهیم فهمید، یکی از مهم‌ترین لحظات در تاریخ طولانی و پیچیده جهان.» 

با گذشت چند ساعت، همه از پاپ لئو گرفته تا بازیگری چون بن استیلر، از ترامپ خواستند که عقب‌نشینی کند. مقامات دولت به تماس‌های تلفنی مدیران و متحدان سیاسی پاسخ دادند که سعی داشتند بفهمند آیا تهدید ترامپ یک بلوف است یا مقدمه‌ای برای تشدید تنش.

مقامات اروپایی از طریق ویدیویی جمع شدند و تا حد زیادی متقاعد شدند که ترامپ عقب‌نشینی خواهد کرد. در وال‌استریت، معامله‌گران و مدیران با این روز مانند سایر مهلت‌های ترامپ که آمده و رفته‌اند، رفتار کردند: به عنوان یک تاکتیک مذاکره‌ای که عمدتاً انتظار داشتند بدون فاجعه از آن عبور کنند. 

تلاش برای یافتن یک راه خروج

پست ترامپ در رسانه‌های اجتماعی، چت‌های گروهی را در سراسر جهان فعال کرد و باعث شد متحدان و میانجی‌های ایالات متحده برای یافتن یک راه خروج یا خرید زمان بیشتر تلاش کنند.

به گفته مقامات یک دولت عربی، کمتر از ۳۰ دقیقه پس از پست ترامپ، مقامات ایرانی به مصر اطلاع دادند که تهران ارتباط مستقیم با مذاکره‌کنندگان آمریکایی را قطع کرده است.

مقامات چندین دولت عربی هشدار دادند که تهدید رئیس جمهور احتمالاً تأثیر معکوسی خواهد داشت، چرا که تهران اعلام کرده بود در صورت حمله به زیرساخت‌های ایران، منطقه را در تاریکی فرو خواهد برد. 

ساعت ۹ صبح، پیت هگست، وزیر دفاع، و ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش ایالات متحده، وارد کنفرانس ویدیویی امن روزانه خود با دریاسالار برد کوپر، فرمانده فرماندهی مرکزی ایالات متحده، شدند. به گفته دو مقام آمریکایی، کوپر و برنامه‌ریزان نظامی در پنتاگون در حال آماده‌سازی برای حملات احتمالی به زیرساخت‌های انرژی ایران بودند. برنامه‌ریزان نظامی فهرست‌های هدف موجود را که قبلاً توسط وکلای نظامی بررسی و تأیید شده بود، بیرون کشیدند. 

به ادعای مقامات، فهرست اهداف بسیار کم‌تر از تهدید ترامپ مبنی بر اینکه «تمام نیروگاه‌های ایران از کار خواهند افتاد، خواهند سوخت و منفجر خواهند شد» بود. به گفته مقامات آمریکایی، ارتش ایالات متحده در طول شب بیش از ۵۰ هدف را در جزیره خارک بمباران کرد، اما به زیرساخت‌های نفتی حمله نکرد. 

«خواهیم دید که امپراتور لباسی بر تن ندارد» 

تهدید ترامپ بحث‌های مشابهی را در میان متحدان ترامپ ایجاد کرد که در پخش زنده و پادکست‌ها به گمانه‌زنی‌های خشمگینانه‌ای پرداختند. تیم پول، چهره معروف در رسانه‌های اجتماعی با بیش از دو میلیون دنبال‌کننده، در مصاحبه‌ای با وال استریت ژورنال گفت: «او سعی دارد تهدیدآمیز و دیوانه به نظر برسد. اگر ترامپ از این اقدام خودداری کند، شاهد خواهیم بود که امپراتور لباسی بر تن ندارد… این آخرین قمار او خواهد بود.» این را او در ویدئویی که برای دنبال‌کنندگانش فیلمبرداری کرده بود، گفت. 

مارک روته، دبیرکل ناتو، در مسیر واشنگتن بود که ترامپ پست خود در شبکه‌های اجتماعی را منتشر کرد. قرار بود او روز چهارشنبه با ترامپ، هگزت و مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، دیدار کند. برخی از مقامات اروپایی در تماسی تلفنی برای بحث در مورد عواقب تهدید رئیس‌جمهور گرد هم آمدند. دو نفر از مقامات حاضر در تماس تلفنی گفتند که اجماع بر این بود که ترامپ عقب‌نشینی خواهد کرد. 

با نزدیک شدن به ضرب‌الاجل خودخواسته، به نظر می‌رسید که ترامپ بین دیپلماسی دقیقه نودی برای جلوگیری از تشدید تنش و فعالیت‌های روزمره‌تر مردد است. در داخل دولت ترامپ، برخی از مقامات به طور خصوصی نگرانی خود را در مورد تهدید ترامپ ابراز کردند.

یکی از مقامات کاخ سفید پست ترامپ را نگران‌کننده خواند و افزود که تمرکز رئیس‌جمهور بر امور خارجی، توجه را از اولویت‌های داخلی که می‌تواند نظر مردم را جلب کند، منحرف می‌کند. دیگر مقامات ارشد دولت و متحدان ترامپ گفتند که پست تهدیدآمیز او را به عنوان یک تاکتیک مذاکره‌ای می‌بینند. 

نگرانی بازارها؛ یک چشم به صفحات بازار و چشم دیگر به صفحه شبکه اجتماعی ترامپ

مدیران عامل شرکت‌های فناوری و سرمایه‌گذاران، پس از پنج هفته جنگ که قیمت نفت را افزایش داده و اقتصاد جهانی را متزلزل کرده است، با نگرانی در مورد اثرات بالقوه بی‌ثبات‌کننده تهدیدات ترامپ، ابراز نگرانی کردند. 

صندوق‌های ثروت ملی واقع در کشورهای خلیج فارس - که تعدادی از آن‌ها در هفته‌های اخیر توسط ایران بمباران شده‌اند - سرمایه‌گذاران اصلی در انقلاب هوش مصنوعی بوده‌اند که هم بخش فناوری و هم رشد اقتصادی ایالات متحده را در دوره دوم ریاست جمهوری ترامپ تقویت کرده است. اگر آن‌ها مجبور شوند تمرکز سرمایه‌گذاری خود را بر امور دفاعی بگذارند، نمی‌توانند به اندازه کافی در رونق هوش مصنوعی آمریکا سرمایه‌گذاری کنند. 

در وال‌استریت، معامله‌گران که بارها شاهد چرخش ترامپ بوده‌اند، تردید داشتند که در شرایط اضطراری قرار بگیرند و در حالی که بسیاری انتظار داشتند ترامپ حمله‌ای را آغاز کند، تعداد کمی شرط می‌بستند که واقع‌بینانه‌ترین سناریو، تخریب گسترده است.

افراد آشنا با این موضوع گفتند که سیتی‌گروپ پروتکل‌ها را تقریباً مانند آنچه در مورد انتخابات ریاست جمهوری انجام می‌دهد، اصلاح کرد، مانند توقف هرگونه به‌روزرسانی جزئی کدنویسی ابزارهای معاملاتی خود یا هر چیز دیگری که می‌توانست عملیات را کند کند. پیتر بوکوار، مدیر ارشد سرمایه‌گذاری در OnePoint BFG Wealth Partners، گفت: «وضعیت گیج‌کننده‌ای شده است. یک چشم به صفحات بازار و چشم دیگر به صفحه شبکه اجتماعی ترامپ است». 

جیمز استاوریدیس، معاون رئیس کارلایل و دریاسالار بازنشسته نیروی دریایی ایالات متحده، در یک جلسه توجیهی داخلی به مدیران گفت که معتقد است احتمال آتش‌بس در چند هفته آینده حدود ۶۵ درصد است زیرا هر دو طرف انگیزه مذاکره دارند. اما او هشدار داد که ۳۵ درصد احتمال درگیری بیشتر، تشدید بیشتر تنش از هر دو طرف و بسته ماندن تنگه هرمز وجود دارد.

به گفته شخصی که مستقیماً از موضوع مطلع است، برایان لانزا، مشاور سابق ترامپ که اکنون مشاور شرکت‌ها است، پس از انتشار پست ترامپ، موجی از سوالات از سوی مشتریان - از جمله مدیران بخش انرژی و مالی - دریافت کرد. لانزا در حالی که در تعطیلات در جزایر تورکس و کایکوس بود، سوالاتی را مطرح کرد و خواستار آرامش شد و استدلال کرد که ترامپ به تهدید خود عمل نخواهد کرد. 

اما با گذشت روز، تهدید ترامپ واکنش‌هایی را از گوشه و کنار برانگیخت. بن استیلر، بازیگر، نوشت: «تشدید تنش را متوقف کنید. همین حالا جنگ را تمام کنید. هیچ کس این را نمی‌خواهد». پاپ لئو، که منتقد جنگ ایالات متحده در ایران بوده است، تهدیدات ترامپ را «واقعاً غیرقابل قبول» خواند. 

آخرین تلاش برای آتش‌بس

تا اواسط بعد از ظهر، با پیشرفت اندک، برخی از مقامات اروپایی علناً موضع گرفتند. ژان نوئل بارو، وزیر امور خارجه فرانسه، در یک مصاحبه تلویزیونی محلی گفت: «هیچ کس تمدنی را از بین نمی‌برد». جورجیا ملونی، نخست وزیر ایتالیا، یکی از نزدیکترین متحدان اروپایی ترامپ، نیز انتقاد نادری را مطرح کرد. 

این پیام از کنگره نیز تکرار شد. سناتور جمهوری‌خواه اهل ویسکانسین و متحد ترامپ، ران جانسون، گفت که اگر ترامپ به اهداف غیرنظامی حمله کند، «اشتباهی بزرگ» خواهد بود و افزود که امیدوار است ترامپ سعی کند «از غیرقابل پیش‌بینی بودن خود» برای رسیدن به توافق استفاده کند. ده‌ها دموکرات خواستار برکناری ترامپ از قدرت از طریق متمم بیست و پنجم قانون اساسی یا روش‌های دیگر شدند. 

کمی بعد، اولین نشانه‌هایی مبنی بر احتمال از دست رفتن مهلت ترامپ وجود داشت، زیرا متحدان ایالات متحده برای زمان بیشتر برای دیپلماسی تلاش کردند. کمی بعد از ساعت ۳ بعد از ظهر، شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، علناً از ترامپ خواست تا اولتیماتوم خود را دو هفته تمدید کند و از آتش‌بس ایالات متحده و ایران حمایت کند و از تهران نیز خواست که تنگه هرمز را به عنوان نشانه‌ای از حسن نیت، برای مدت مشابه بازگشایی کند. 

کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، در پاسخ به درخواست پاکستان گفت: «رئیس‌جمهور از این پیشنهاد مطلع شده است و پاسخی ارسال خواهد شد». ترامپ بعداً به فاکس نیوز گفت که ایالات متحده در حال «مذاکرات داغی» برای رسیدن به توافق با ایران است. 

ترامپ بیشتر بعدازظهر را در دفتر بیضی‌شکل خود در کنار دستیاران کلیدی‌اش گذراند و به تماس‌ها پاسخ داد و به نظرات موافقان و مخالفان این پیشنهاد گوش داد. ساعت ۶:۳۲ بعد از ظهر، ترامپ در برنامه‌ی «تروث سوشال» اعلام کرد که حملات برنامه‌ریزی‌شده‌ی خود را به تعویق خواهد انداخت. او نوشت: «[به شرط] موافقت جمهوری اسلامی ایران با بازگشایی کامل، فوری و ایمن تنگه هرمز، من با تعلیق بمباران و حمله به ایران به مدت دو هفته موافقم». 

برخی از مقامات آمریکایی گفتند که نگرانند خواسته‌های ترامپ به طور کامل را برآورده نشود و این امر به طور بالقوه واشنگتن و تهران را در عرض دو هفته به آستانه‌ی جنگ بازگرداند.