انفجارهای پیاپی و آسیب جدی بر طبیعت و حیاتوحش
حملات آمریکا و اسرائیل به ایران و انفجارهای پیاپی علاوه بر آسیب به شهرها و مناطق مسکونی ، آثار زیانباری بر محیط زیست و حیات وحش وارد کرده است که ادامه این روند نه تنها برای طبیعت بلکه گونه های جانوری نیز خطرناک خواهد بود.
یک ماه از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران، میگذرد، در این مدت علاوه بر اینکه خسارات زیادی به بخش های مختلف کشور وارد شده است، بلکه محیط زیست و حیات وحش ایران نیز لطمههای زیادی خوردهاند.
به گزارش ایرنا؛ هر بار که انفجاری رخ میدهد، نه تنها جان انسانها به خطر میافتد، بلکه زیستگاههای طبیعی نیز از این آسیبها در امان نمیمانند، مناطق چهارگانه محیط زیست که شامل پارکهای ملی، مناطق حفاظت شده، پناهگاههای حیات وحش و تالابها میشود، در این حملات آسیب زیادی دیدند.
تصور کنید که در این مدت، حیواناتی که در این مناطق زندگی میکنند، چگونه با وحشت و اضطراب به سر میبرند، آنها نه تنها با تهدید مستقیم انفجارها مواجه هستند، بلکه با تغییراتی که در زیستگاههایشان ایجاد شده است، دست و پنجه نرم میکنند.
حیوانات به تغییرات محیطی و استرسهای ناشی از آن بسیار حساس هستند و ممکن است واکنشهای مختلفی از جمله تغییر در رفتار، الگوی تغذیه و حتی واکنشهای فیزیولوژیک نشان دهند. بنابراین، در هر شرایطی که ممکن است حیوانات را تحت تأثیر قرار دهد، مهم است که به فکر رفاه و امنیت آنها باشیم.
حیوانات با هر انفجاری به مناطق دیگری فرار می کنند که کارشناسان معتقدند این گریختن به عنوان یک تهدید برای بقای آنها محسوب میشود.
از سوی دیگر تقارن این رویدادها با فصل بهار و زمان حساس زادآوری حیوانات، شدت آسیبهای اکولوژیک را دوچندان کرده است، وقتی انفجاری رخ می دهد حیوانات با سرعت زیاد از صخره ها بالا می روند ،برخی بی هدف در دشت ها می دوند ، این شرایط آنها را سرگردان می کند.
حیات وحش ایران که بخشی از آن بسیار شکننده و حساس است آسیب زیادی می بینند، گونههای نادری که در معرض انقراض هستند، با تهدیدهای جدیتری مواجه می شوند، آنها نه تنها با از بین رفتن زیستگاههایشان روبرو می شوند، بلکه با کمبود غذا و آب نیز مواجه هستند.
محیط زیست ایران که از جمله غنیترین و متنوعترین زیستگاههای جهان است، در این مدت شاهد خسارات زیادی بوده است، از نابودی بخشی از جنگلها و مراتع گرفته تا آلودگی هوا و آب، همه و همه در این مدت گریبانگیر محیط زیست ایران بوده است.
حیوانات نیز مانند انسانها میتوانند تحت تأثیر تغییرات و استرسهای محیطی قرار بگیرند، انفجارها، تغییرات ناگهانی در محیط و حتی تغییرات در رفتار انسانها میتوانند باعث ایجاد استرس در حیوانات شوند.
در حملات یک ماه اخیر، انفجارها نه تنها منجر به تخریب بسیاری از ساختارهای شهری و حیات وحش شده، بلکه اثرات جبرانناپذیری بر مولفه های زیستی مانند آب و خاک داشته است.
انفجارها باعث آلودگی خاک به مواد شیمیایی شده است، این آسیب نه تنها برای موجودات زنده خطرناک است، بلکه در آینده نیز اثرات منفی آن در محیطزیست کاملاً ظاهر میشود.
از سوی دیگر آلودگی آب را هم خواهیم داشت، وجود مواد شیمیایی و سرب در آب از جمله عواقب مستقیم انفجارها است، این موضوع نه تنها برای سلامت انسان خطرناک است، بلکه بر چگونگی چرخه آبی مناطق درگیر نیز تأثیر قابل توجهی دارد.
حتما همه ما انفجار انبارهای نفت تهران از جمله شهران را به یاد داریم، روزی که آسمان سیاه شد و باران دوده به زمین بارید، به طوری که شینا انصاری معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیطزیست دراین باره گفته بود: حمله دشمن متجاوز به مخازن سوخت و انفجار این مخازن و آلودگی جدی ناشی از آن در هوای پایتخت، مصداق بارز «جنایت محیط زیستی» یا «اکوساید» است.
وی با اشاره به موضوع آلودگی جدی هوای تهران که ناشی از انفجار مخازن سوخت بود، اظهار کرد: این اقدام دشمن متجاوز کاملا در تناقض با قواعد بینالمللی است، اینکه زیرساختهایی به این میزان اهمیت و حساسیت از منظر محیط زیستی آن هم در شهرهای بزرگ با این حجم جمعیت مورد هدف قرار بگیرند توجیهی ندارد چراکه آثار و عوارضی دارد که مصداق بارز «جنایت محیط زیستی» یا «اکوساید»است.
وی افزود: ما با یک شرایط جنگی مواجه هستیم، با انفجارها و اقدامات غیر اخلاقی و ضد محیط زیستی، طبیعتا در این شرایط باید به کاهش مواجهه مردم با آثار و عوارض ناشی از این آلایندههای سمی و ضد محیط زیستی کمک کنیم تا مردم کمتر در معرض خطر قرار گیرند.
از سوی دیگر از بین رفتن زیستگاه ها هم معضل دیگری برای محیط زیست است، در واقع انفجارها و تخریبهای ناشی از حملات نظامی میتوانند به از بین رفتن زیستگاههای طبیعی حیات وحش منجر شوند، این تغییرات میتوانند جمعیت حیوانات را تحت تأثیر قرار داده و به مشکلات زندهمانی آنها منجر شوند.
به دنبال آن تغییر رفتار و الگوی حرکتی حیات وحش را شاهد خواهیم بود به طوری که حملات نظامی و انفجارها میتوانند باعث تغییر رفتار و الگوی حرکتی حیات وحش شوند، ترس و استرس ناشی از انفجارها میتواند باعث تغییر مسیرهای مهاجرت، الگوی تغذیه و رفتارهای اجتماعی حیوانات شوند.
با توجه به اهمیت موضوع رئیس سازمان حفاظت محیط زیست در همان ابتدای جنگ نامه ای خطاب به آنتونیو گوترش دبیرکل سازمان ملل متحد نسبت به پیامدهای خسارت بار محیط زیستی اقدامات نظامی آمریکا در منطقه خلیج فارس و دریای عمان برای نسلهای بعدی هشدار داده بود.
علاوه بر این رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به آسیبهای وارده به زیرساختهای اداری، مناطق چهارگانه تحت مدیریت، زیستگاههای دریایی و تأسیسات صنعتی کشور در پی حملات اخیر، از آغاز فرآیند مستندسازی و برآورد دقیق این خسارات به منظور پیگیری حقوقی در مراجع بینالمللی خبر داد.
معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاطت محیط زیست دراین باره گفت: سازمان حفاظت محیطزیست به عنوان یکی از مهمترین سازمانهای دولتی مسئول در حوزه محیطزیست و حیات وحش کشور از همان ابتدای شروع جنگ اقداماتی را آغاز کرده است ، در همان روزهای اول رئیس سازمان در نامه به دبیر کل سازمان ملل نسبت به عواقب این انفجارها بر محیط زیست هشدار داد.
حمید ظهرابی افزود: در واقع سازمان حفاظت محیط زیست در قبال حیات وحش در این شرایط وظایفی بر عهده دارد که با تمام توان در حال انجام آنها هستیم ، یکی از این اقدامات جابجایی برخی گونه های به مناطق امن تر است تا کمتر تحت تاثیر استرس ناشی از انفجار قرار گیرند.
وی با اشاره به انتقال بخشی از گونههای نگهداری شده در مرکز درمان و بازپروری حیاتوحش پردیسان به مراکز امنتر گفت: یکی از اقدامات سازمان حفاظت محیط زیست رها سازی گونههای جانوری تیمار شده و آماده بازگشت به طبیعت است که آغاز شده و در همین راستا تعدادی از گونههای مختلف که در این مرکز تحت درمان و مراقبت قرار داشتند، پس از طی مراحل بازپروری در زیستگاههای طبیعی چند استان رهاسازی شدند.
معاون محیط طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیطزیست ادامه داد: برخی گونههای ارزشمند که از اهمیت حفاظتی ویژه برخوردارند و در شرایط کنونی امکان رهاسازی در طبیعت را ندارند، پس از بررسیهای کارشناسی و با هدف تأمین شرایط نگهداری مناسب، بهصورت امانی به مراکز مورد تأیید منتقل میشوند تا پس از بهبود شرایط و طی مراحل باز وحشیسازی، به زیستگاههای طبیعی بازگردانده شوند.
وی با ابراز نگرانی از انفجارها و تاثیر آنها بر حیات وحش و محیط زیست گفت: در سازمان محیط زیست تمام تلاش خود را برای مقابله با چالشهای زیستمحیطی ناشی از جنگ و همچنین برنامههای آتی برای حفاظت از محیطزیست و احیای مناطق آسیبدیده تمام تلاش خود را به کار خواهیم گرفت.
ظهرابی تاکید کرد: جنگها و درگیریهای نظامی میتوانند تأثیرات بسیار جدی و گستردهای بر محیطزیست داشته باشند، این تأثیرات شامل تخریب زیستگاههای طبیعی، نابودی گونههای حیات وحش، آلودگیهای ناشی از مواد شیمیایی و زبالههای نظامی و تغییرات در اکوسیستمها میشود. این مشکلات نه تنها در طول جنگ بلکه حتی پس از پایان درگیریها نیز ادامه مییابد.
وی با اشاره به تاثیر جنگ بر حیات وحش افزود: جنگها معمولا زیستگاههای حیات وحش را تخریب میکنند، مناطق جنگلی، تالابها و دیگر زیستگاهها که محل زندگی گونههای مختلف هستند، به دلیل عملیات نظامی و استفاده از تجهیزات سنگین، از بین میروند، همچنین گونههای حیات وحش به دلیل ترس، گرسنگی، یا از دست دادن زیستگاه با مشکلات جدی مواجه میشوند و جمعیت آنها کاهش مییابد.
ظهرابی با اشاره به تعهدات بینالمللی در زمان جنگ گفت: بر اساس پروتکل الحاقی به کنوانسیون ژنو مصوب سال ۱۹۷۷، حفاظت از محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی در زمان جنگ باید مورد توجه قرار گیرد، در حالی که آنچه امروز شاهد آن هستیم، تخریب گسترده طبیعت ایران به ویژه در ناحیه زاگرس است که بخش عمده حملات نظامی در آن متمرکز شده است.
وی اظهار کرد: در جریان جنگ تحمیلی ۱۲ روزه، حدود ۸۴۵۰ هکتار از مناطق تحت حفاظت کشور که عمدتاً در ناحیه رویشی زاگرس قرار دارند، دچار حریق شده و خسارات قابل توجهی به آنها وارد شده، در جنگ کنونی هم بخش های زیادی از طبیعت تخریب شده است.
معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط زیست تاکید کرد: با توجه به قوانین بین المللی در راستای حمایت از حیات وحش به ویژه در شرایط جنگی اما عملا شاهد زیر پا گذاشتن این قوانین هستیم حتی مراجع بین المللی در قبال این حوادث سکوت کرده است، برخی از این نهادها تنها از کشورها درخواست ارائه گزارش و عملکرد دارند، اما در چنین شرایطی منفعل و بیعمل بوده و سکوت میکنند.
ظهرابی درباره اقدامات سازمان حفاظت محیط زیست برای کاهش تأثیرات جنگ بر محیطزیست و حیات وحش گفت: سازمان حفاظت محیطزیست در تلاش است تا از طریق برنامههای مختلف، اثرات منفی جنگ بر محیطزیست را کاهش دهد، در نامه های متعددی به مجامع بین المللی نسبت به تاثیرات منفی جنگ بر محیط زیست هشدار دادیم از سوی دیگر با همکاری برخی سازمانهای مرتبط در تلاشیم تا مناطق آسیبدیده را شناسایی و برنامههای احیای محیطزیست را اجرا کنیم.
معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیط زیست ادامه داد: از سوی دیگر آگاهی رسانی به جوامع محلی در مورد اهمیت حفاظت از محیطزیست در شرایط جنگی بسیار مهم است که جزو برنامه های سازمان است.
وی گفت: در راستای حفاظت از حیات وحش برنامههای حفاظتی ویژهای برای گونههای در معرض خطر داریم، این برنامهها شامل ایجاد پناهگاههای موقت برای حیات وحش، برنامههای تکثیر در اسارت برای گونههای نادر و نظارت بر سلامت و وضعیت جمعیتهای حیات وحش در مناطق آسیبدیده است.
ظهرابی درباره راهکارهای بلندمدت برای مقابله با تأثیرات جنگ بر محیطزیست اظهار کرد: راهکارهای بلندمدت شامل تدوین و اجرای سیاستهای محیطزیستی جامع، همکاری بینالمللی برای حمایت از مناطق آسیبدیده و سرمایهگذاری در پروژههای حفاظت از محیطزیست برخی از این برنامه ها است.
