اساطیر ایران؛ آیین زُروانی: زروان کیست و نیکی و بدی را چگونه به وجود آورد؟
آیین زروانی که درواقع بدعتی در دین زرتشتی به شمار میرود، یکی از متفاوتترین دستگاههای فکری در تاریخ باستان ایران است. روایت خلق جهان و همچنین نیکی و بدی در این آیین، چشمانداز جدیدی از اساطیر را برای ما بههمراه خواهد داشت.
فرارو- اساطیر و ادیان ایرانی، در کمال وحدتی که دارند، متکثرند. این تکثر باعث شده است تا برداشتها و بدعتهای گوناگونی نیز حولمحور آنها به وجود بیاید.
به گزارش فرارو، بدعتهای بهوجودآمده در اساطیر ایران، رنگولعاب جدید و متفاوتی را به تاریخ اساطیری ایران داده است. یکی از مهمترین و موردِبحثترینِ این بدعتها، بدعتی است که با سربرآوردن آیین زُروانی به وجود آمد.
زروان کیست و نیکی و بدی را چگونه به وجود آورد؟
تعدادی از پژوهشگران عقیده دارند که آیین زروانی متعلق به دوران پیشازرتشتی است. همچنین تعداد دیگری از اهالی فن، بر این عقیدهاند که این آیین برآمده از دین زرتشتی است و در دوره هخامنشی، دراثر نفوذ فرهنگ بابلی در بخشهایی از ایران به وجود آمده است.
«زُروان» کلمهای است مشتق از «زمان». وجهتسمیه این آیین نیز این است که در نگاه معتقدان به آیین زروانی، زمان وجود غایی موجود در سازوکار جهان است. مطابق با قواعد آیین زروانی، زمان دربردارنده نیکی و شر بهطور توامان است. او پدر دو برادر، یعنی اهورامزدا و اهریمن است.
بنابر اساطیر زروانی، اهورامزدا و اهریمن هر دو از وجود زروان به وجود آمدند. دراینبین از اهورامزدا بهعنوان خداوند نیکیها و از اهریمن تحتعنوان خداوندگار شر و زشتی یاد میشود. مطابق با اساطیر این آیین، پیشاز اینکه زمین و آسمان وجود داشته باشند، زروان یگانه وجود غایی بود و بهتنهایی وجود داشت.
زروان که در آرزوی داشتن فرزندی بود، بهمدت هزار سال قربانی کرد. باید توجه داشت که زروان باوجوداینکه خدای خدایان در اساطیر زروانی است، این قربانی را بهاینسبب انجام میدهد که بنابر اساطیر ایرانی، صرف قربانی کردن باعث افزایش نیروهای خیر میشود. بههرروی پساز هزار سال قربانی کردن، نتیجهای حاصل نشد و این مسئله باعث شد تا زروان به قربانی خود شک کند.
بااینحال درست در لحظه تردید او، نطفه جفتی توامان در وجود وی شکل گرفت. لازم به ذکر است که زروان موجودی دوجنسه بوده و برای باروری نیازی به جفت نداشته است. از بین دو کودکی که زروان باردار شد، اهورامزدا نتیجه سالها نذر و نیایش وی و اهریمن نتیجه شکی بود که در لحظات آخر در دل خود جا داده بود.
زروان عهد کرد تا سلطنت جهان را به کودکی بدهد که زودتر از رحم وی خارج شود. اهورامزدا که با علم خود، از عهدی که زروان بسته بود آگاهی داشت، برادرش اهریمن را نیز از این پیمان آگاه ساخت. درنتیجه، اهریمن شکم زروان را بردرید و زودتر از اهورامزدا متولد شد. زروان که از تاریکی و بدبویی اهریمن پی برده بود که او باید ثمره شکی باشد که در دل داشته، ابتدا ناامید شد و در ادامه برای آنکه خلفوعده نکرده باشد، بهمدت 9 هزار سال سلطنت جهان را به وی بخشید. همچنین فرمانروایی بر عالم معنویات و جهان بالا را نیز به اهورامزدا اهدا کرد و او را در آفرینش جهان هستی یاری داد. دراینحین، اهریمن نیز شر را آفرید و نبرد بین نیکی و بدی بهاینشکل آغاز شد.
