پایان سوزاندن ثروت ملی؛ مهار گازهای همراه
مرداد ۱۴۰۴ طرح بزرگ جمعآوری گازهای همراه میدانهای جنوب استان ایلام (NGL ۳۱۰۰) به بهرهبرداری رسید. با اجرای این طرح روزانه ۲۴۰ میلیون فوت مکعب گاز که پیشتر سوزانده میشد به خوراک صنایع تبدیل شد.
در آغاز فعالیت دولت چهاردهم، صنعت نفت و گاز در نقطهای حساس قرار داشت؛ از یک سو افت فشار تدریجی پارس جنوبی تهدیدی جدی برای امنیت انرژی محسوب میشد و از سوی دیگر حجم بالای گازهای همراه و مشعلسوزی، سالانه میلیاردها دلار از منابع کشور را میسوزاند.
به گزارش ایلنا، سیاست اعلامی دولت بر این مبنا شکل گرفت که به جای افزایش مقطعی تولید، باید «پایداری تولید، کاهش اتلاف و تکمیل زنجیره ارزش» همزمان دنبال شود. مجموعه پروژههایی که طی سال ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ به امضا رسید یا به بهرهبرداری رسیدند، دقیقاً در همین چارچوب تعریف شدند.
پارس جنوبی؛ بیمه بلندمدت گاز کشور
نخستین گام بزرگ در اسفند ۱۴۰۳ برداشته شد؛ جایی که قراردادهای ۱۷ میلیارد دلاری فشارافزایی میدان گازی پارس جنوبی امضا شد. اهمیت این طرح بیش از یک پروژه توسعهای معمولی است، زیرا پارس جنوبی ستون اصلی تأمین گاز کشور محسوب میشود و با افزایش سن میدان، افت فشار طبیعی آن میتواند تراز انرژی ایران را با چالش جدی مواجه کند.
در قالب این طرح، میدان به هفت هاب فشارافزایی تقسیم شده و برای هر هاب حدود ۶۰ هزار تن سازه فراساحلی ساخته میشود؛ یعنی در مجموع ۴۲۰ هزار تن تجهیزات عظیم دریایی که بخش عمده آن در داخل کشور ساخته خواهد شد. علاوه بر تثبیت تولید، این پروژه زنجیرهای گسترده از اشتغال صنعتی ایجاد میکند: ۱۷ هزار شغل مستقیم و حدود ۵۰ هزار شغل غیرمستقیم.
در واقع این پروژه را میتوان پروژه «نگهداشت آینده اقتصاد» دانست؛ طرحی که هدف آن جلوگیری از بحران گازی در سالهای آینده است، نه صرفاً افزایش کوتاهمدت تولید.
پایان سوزاندن ثروت ملی؛ مهار گازهای همراه
در ادامه این رویکرد، دولت چهاردهم به یکی از قدیمیترین مشکلات صنعت نفت پرداخت: فلرینگ یا سوزاندن گازهای همراه نفت. مرداد ۱۴۰۴ طرح بزرگ جمعآوری گازهای همراه میدانهای جنوب استان ایلام (NGL ۳۱۰۰) به بهرهبرداری رسید؛ پروژهای ۱.۶ میلیارد دلاری شامل مجتمع فرآورشی، ایستگاههای تقویت فشار، نیروگاه ۱۰۰ مگاواتی و صدها کیلومتر خط لوله.
با اجرای این طرح روزانه ۲۴۰ میلیون فوت مکعب گاز که پیشتر سوزانده میشد به خوراک صنایع تبدیل شد. این اتفاق همزمان سه پیامد مهم داشت: کاهش آلودگی، افزایش خوراک پتروشیمی و تبدیل اتلاف انرژی به درآمد پایدار.
چند ماه بعد، در آبان ۱۴۰۴ قرارداد جمعآوری گازهای مشعل ۱۲ میدان نفتی مناطق نفتخیز جنوب نیز امضا شد؛ قراردادی که به خاموشی ۳۲ مشعل و بازیابی روزانه ۲۹۵ میلیون فوت مکعب گاز منجر خواهد شد. برای نخستین بار سیاست «صفر کردن مشعلسوزی» به صورت عملیاتی و زمانبندیشده وارد مرحله اجرا شد.
غرب کارون؛ افزایش تولید همراه با بهرهوری
دی ۱۴۰۴ مرحله دیگری از این برنامه کلان در میدان آزادگان جنوبی محقق شد؛ جایی که دومین ردیف واحد فرآورش مرکزی به بهرهبرداری رسید. این واحد بزرگترین مرکز فرآورش نفت کشور محسوب میشود و با تکمیل آن ظرفیت نهایی به ۳۲۰ هزار بشکه در روز میرسد.
راهاندازی این ردیف علاوه بر افزایش تولید، حدود ۶۰ هزار بشکه در روز ظرفیت از سایر واحدها آزاد میکند و انعطاف عملیاتی منطقه غرب کارون را بالا میبرد. همچنین روزانه ۵.۶ میلیون مترمکعب گاز همراه این میدان برای ارسال به پالایشگاه گاز هویزه جمعآوری خواهد شد؛ یعنی افزایش تولید همزمان با کاهش آلایندگی.
نگهداشت تولید؛ تمرکز بر چاهها و فرآورش
اواخر دی ۱۴۰۴ قراردادهای بیش از ۲.۵ میلیارد دلاری شرکت ملی نفت ایران امضا شد که بخش مهمی از آن به حفاری و جلوگیری از افت طبیعی تولید مربوط است. در قالب این برنامه، ۲۰ دستگاه حفاری خشکی تأمین و طی پنج سال ۲۷۰ حلقه چاه جدید حفر میشود. همزمان قراردادهای خدمات فرآورشی برای افزایش ظرفیت ۶ میدان نفتی منعقد شد که ۳۱۵ هزار بشکه در روز به توان فرآورشی کشور میافزاید.
این بخش از برنامه نشان میدهد نگاه دولت صرفاً افزایش ظرفیت اسمی نیست، بلکه مدیریت علمی مخازن و جلوگیری از افت تولید در اولویت قرار گرفته است؛ موضوعی که در اقتصاد نفتی پایدار اهمیت بیشتری از توسعه میادین جدید دارد.
معماری جدید در مدیریت انرژی
مجموع این اقدامات تصویری متفاوت از سیاست انرژی ارائه میدهد. پروژهها دیگر فقط برای استخراج بیشتر تعریف نشدهاند، بلکه در چهار محور مکمل پیش میروند: تثبیت تولید گاز، افزایش بهرهوری نفت، جمعآوری گازهای هدررفت و توسعه صنایع پاییندستی.
به این ترتیب، راهبرد دولت چهاردهم را میتوان عبور از «افزایش تولید به هر قیمت» به سمت «مدیریت هوشمند منابع انرژی» دانست؛ رویکردی که هدف آن تبدیل منابع زیرزمینی به رشد پایدار اقتصادی، کاهش اتلاف سرمایه ملی و ایجاد اشتغال در مناطق نفتخیز است.
